Publicistikė  >>   Elita margaritari i kurores shqiptare

Elita margaritari i kurores shqiptare

21 Korrik 2006

Ėshtė elita e shoqėrisė qė s’duhet tė ketė problem tė mbrojė jo vetėm lirisht por me forcė tė drejtėn kryesisht nė interes kombėtar ngado qė ajo anon majtas apo djathtas, krahasuar me qytetarėt apo zgjedhėsit e zakonshėm (qėllimisht specifikuar sipas konceptit elektoral ). Sepse elita udhėheq e orienton deri edhe e disiplinon me mendimin e saj shoqėrinė dhe jo e kundėrta, qė shoqėria ( domethėnė politika nė kushtet tona ) tė kontrollojė edhe elitėn. Ndaj pavarėsisht se kujt i jep votėn autoriteti elitar ėshtė vetėm ēėshtje personale, ndėrsa qėndrimi zyrtar ndaj problemeve ėshtė jo vetėm ēėshtje po mer dhe dimesione tė pėrgjegjėsisė kombėtare tė tij.

Pėrfaqėsimi i elitės

Elita sot ėshtė po ajo e djeshmja e shėrbimit ndaj pushtetit demokratik tė shumicės mbi pakicėn qė do tė mund tė klasifikohej nė tre kategori lehtėsisht tė inkriminuara ēka i mban ende domozdoshmėrisht organikisht tė lidhura. Nė shumicėn e saj tė pėrbėrė nga hijerėndėt apo burrat me mjekra : dijetarėt , shkencetare, shkrimtarėt e artistėt i shėrbeu me hir e me pahir regjimit madje duke pėrfituar pėr tė persekutuar tė tjerėt. Pretendimi i tyre pėr rezistencė madje pėr “mbijetesė” ( tė sukseshme deri nė lavdi protokollare e pushtetare ) nė diktaturė ėshtė turp edhe tė pėrmėndet sidomos nga vetė ata apo lobingjet pėr tė maskuar flagrancėn e dokumentuar qė provokon keqas plagėt e shqiptarėve trazuar sistematikisht prej manipulimit politiko elitar. Nė tė kundėrt me disidencėn e vėrtetė tė heshtur ende tė pavlerėsuar as zyrtarisht e jo mė kombtarisht, janė kėta qė ndėrmarin role tė tilla e poshtėrojnė ndyrė ( si pakuptuar sė pari veten e tyre ) edhe pse si dje dhe sot synojnė me ēdo kusht e mjet tė mbeten ajka e mendimit superior nė shkencė, art, kulturė pėrveēse politikė .Kundrejt sinqeritetit tė tyre e ndjenjės sė fajit ( sikur kėto tė mos mungonin) askush s’do tė donte ti akuzonte prej altruizmit tė pėrgjithshėm nė rang kombėtar, prej nevojės dhe domozdoshmėrisė pėr tė falur, pa ju pėrmėndur karierėn diabolikisht deri nė atė tė pushtetarit tė lartė nė diktaturė, pėrsa kanė qėnė vėrtet tė detyruar e pėrsa kanė vetė synuar tepėr tė ndėrgjrgjėshėm e ambiciozė. Por roli i tyre kėto 15 vjet ėshtė tejet i kompromentuar sė pėrgėnjeshtruari veten e sė shituri ndaj zhvillimeve tė reja pėr interesa te vjetra. Doemos nė numėr mė tė vogėl janė pretenduesit “disidentė” nė liberalizim tė ortodoksisė komuniste (ndonėse sot paraqiten si antikomunistė qė nė bangot e shkollės ) ish bllokmenė , pjesė e programit politik pėr trashėgimi tė pushtetit ndaj interesave antishqiptare ( aktivizuar hapur nė vitet 70 ), dėnuar prej Enver Hoxhės qė vazhdojnė tė revizionojnė historinė e diktaturės nė favor tė programit tė tyre pėr tė fokusuar tė keqen vetėm tek diktatori e llogjika e sistemit . Tė thuash qė bashkėpuntori i vetėm qė mbijetoi kriminalisht nė likujdim tė tė tjerėve pėr tė qėnė suksesori i tij, pra domosdoshmėrisht pėrfaqėsuesi i interesave sllavo franko greke ishtė larg kėsaj llogjike, qė nė saj tė tij prodhohet nga politika edhe sot . Ndonėse personalisht disa prej tyre pėsuan burgun diktatorial, kompromiset fillestare e sot nė vazhdim i mbajnė nė tė njėjtėn barkė. Tė tjerė, ish bllokmenė e pinjollė e nipėr klanorė tė kėtij programi filluar qė nga mė tė vjetrit e klanit Hysni Kapo dhe Ramiz Alia sot marrin poza tė vlerėsimit kritik me “fisnikėrinė” e “aristokracisė sė opinionit” siē programohet ti konsiderojė konjuktura pushtetaro politiko mediatike. Pse jo kur frazologjia e tyre e kėrkuar pėrdridhet pėr ēdo rast: “edhe kėshtu por edhe ashtu” , pra si rrjedhim asgjė ose shumė gje, kamuflim i hapjes sė shtegut pėr gjithēka. Njėsoj si xhaxhai prej gjaku apo prej klanit , Ramiz Alia nė favor tė pushtetit Nano, Berisha, Rama , Meta.

Kundrejt kėtyre tre kategorive pėrfaqėsuese kryesore ( tė majtė e tė djathtė s’ka asnjė diferencė ) qė lobojnė pushtetin e sotėm e konservojnė pseudoelitėn pra vehten e tyre , qė pėr nga fajsia mund tė konsiderohen njė, pėrqindja e inteligjencės vėrtetsisht kundėrshtare e regjimit por e ndershme ndaj kombit , pjesė autentike dhe tepėr cilėsore e elitės kombėtare sė pas luftės nacional ēlirimatare e deri sot ėshtė ende nė prapavijė , anonime e krejtėsisht e penguar tė afirmohet prej vazhdimėsisė madje thellimit tė kėtij programi politik antishqiptar . Sot prej vakumit tė ideve vėrtetėsisht revolucionarizuese tė shoqėrisė, nė kėto kushte sa mė larg kesaj analize hidhet ideja prej nga mė pretenciozėt si elitarė e domosdoshmėrisė sė ndėrrimit tė elitės thjesht si e korruptuar, pėr ēka s’mund tė ishte ndryshe pėr sa thame mė lart. Ky ideator e tė tjerėt si ai nuk thellohet nė arėsyet realisht program i vjetėr politik, ēka eviton ta bėjė, sepse do ti duhej tė ishte nga tė parėt qė tė bėjė autokritikė pėr rolin e pretendimet e tij hedoniste tė herėshme qė nė diktaturė e deri sot . Ndaj autoritete si ky, ish bllokmenė qė mashtrojnė mbi tė kaluarėn duke synuar edhe sot pėr vete tė tyre qumshtin e dallėndyshes nuk mund tė evokojnė e as tė pėrfaqėsojnė ide vertet revolucionarizuse sociale sė qėni krejtėsisht fals. Ideja konkrete ėshtė madje tepėr absurde pėr tė qėnė kaq radikale sa ja kalon edhe Adhamudhit. Elita e mirė apo e keqe ėshtė pjesė sa integrale e organike, aq edhe e patjetersueshme e shoqėrisė. Kėshtu ideja tė zėvėndėsojmė elitėn e vjetėr me elitėn e re ėshtė nė vetvehte ekstravagancė utopike pėrveēse qorrsokak psikologjik. Minimalisht : ku ėshtė kjo elitė e re dhe ē’garanci ka pėr tė qėnė siē duhet nė kushtet e pėrmbysjes komplete tė sistemit tė vlerave dhe tė moralit shqiptar prej politikės kryesisht kėto 15 vjet, modeluar nga elita pra edhe nga ai vetė ? !. Sepse ndryshe nga politika elita edhe nuk votohet, ndaj asnjė megadushk sado i sofistikuar nuk mund ta prodhojė apo modifikojė atė. Ndaj nuk ėshtė ēėshtje zėvėndėsimi por ēėshtje mendėsie e seleksionimi tė vetvetishėm tė saj sė rilinduri brėnda vehtės. Nėse presioni politik dhe interesat kanė ē’burrėruar shumėkėnd nga “mjekrat” tona elitare, vetėm interesi kombėtar do tė mund t’ju kthejė moralin e humbur krahas potencialit tė shquar intelektual pėr tė cilin me tė drejtė mburemi. Gjithashtu mė duket lluks tepėr aristokratik pėrpara nevojės kombėtare.tėrheqia skrupuloze e potencialit real elitar me justifikimin : ėshtė e kotė tė flasėsh mė shumė se njė herė, filluar nga disidenca e mirrėfilltė. Tė heshtin nga deziluzionimi pena tė tilla ėshtė e drejtė personale e tyre por me pasoja tė interesit kombėtar.

Kemi apo s’kemi elitė

Debati publik pėr elitėn s’duhet ta injorojė (me gjithė mangėsitė) atė nė pėrfaqėsim tė kualiteteve mė tė larta tė shoqėrisė sonė. Do tė ishte e padrejtė pėrveēse dramatike tė dyshonim qė na mungojnė kualitetet. Pėrkundrazi historikisht intelekti shqiptar ka dėshmuar superioritet. Pėr kėtė arėsye duket sikur ēpėrfillet, por realisht interesat antishqiptare duan medoemos ta neutralizojnė. Pikėrisht pėr kėtė operohet me pseudoelitėn apo tė parafabrikuar politikisht mbi atė realen. Gjė qė nuk mund tė vazhdojė pėrgjithmonė sepse vlaga intelektuale e kombit shqiptar nuk ushqen pseudoelitėn pra dhe s’mund tė ezaurohet me dėshtimin intelektual e politik tė tyre. Ajo mbetet gjithmonė potencial burimor pėr tė rilindur vlera autentike. Tė flasėsh pėr elitėn duhet tė dish sė pari ē’ėshtė ajo. Pėr vetė konceptin elitė : “L’elite de la societe” , mė tė mirėt , ata qė shquhen nga tė tjerėt, ēka qėndron vetiu lart pa pasur nevojė dhe qė nuk emėrohet dot nga askush. Pėr ēka s’mjaftojnė titujt shkencorė e ofiqet zyrtare po qe se nuk arin tė dallohesh vetiu ( e jo nga lobingjet ) nėpėrmjet veprės intelektuale mirrfilltazi me interes kombėtar. Pa lėnė mėnjanė talentin si aftėsi superiore natyrale, ēka s’mjafton edhe pse dallohesh automatikisht nga tė tjerėt, tė meritosh tė konsiderojnė elitar kėrkon jo mund pėr lavdi personale, por sakrifica ndaj kombit nė permanencė e nė ēdo rrethanė rrezikimi tė sinqertė e serioz , ēka kėrkon vokacion . Duket qė kjo gjė mungon sot mė shumė se kurrė. Nė tė kundėrt pseudointeligjenca jonė (sabotuar realja) parafabrikohet ēdo ditė me elementė qė e pranojnė entuziast kėtė rol jo vetėm pėr pėrfitime tė caktuara deri edhe ekonomike, por edhe prej kompleksit tė theksuar tė inferioritetit. Elitari i mirrėfilltė s’ka nevojė tė vetėndjehet tek ėshtė natyrshėm ai qė ėshtė , ndaē tja dinė e tja pranojnė, nė daē jo e ta injorojnė. Nė tė kundėrt elitarit tė mirrėfilltė i duket vetja njė hiē pėrpara diturisė pafund, nė ēdo hap qė hedh drejt njohjes sė mėtejshme. Ai nuk ka ambicje tė dėshmojė vetvehten apo qė pėr interesa tė caktuara tė lobojnė tė tjerėt pėr tė. Ndėrkaq elitarė tė kualiteteve nga mė tė shquarat jo vetėm kombėtare provokojnė lobingun nė favor tė tyre pėr komplekse faji edhe pse lobingjet pėr lavdi janė tė pavlefshme e qesharake pėrveēse nxisin konflikte. Kėshtu parafabrikimi elitar tek ne sjell njė konkurencė tė egėr dhe vetėshpallje primitive nga ana e tyre. Derisa “elitarėt” tė verbuar nga ambicjet e nė pėrplasje interesash (nė dukje intelektuale ) ndėrmarin mirrėfilltazi kryqėzata nė emer tė debatit intelektual nė shpėrberje tė njėri tjetrit pra duke rrezikuar ekujlibrin social.

Elita nga vetė historiku i konceptimit tė saj si pėrfaqėsim superior i shoqėrisė ka pėr detyrė jo vetėm tė prodhojė ide zhvillimi por dhe tė akuzojė deri edhe pushtetin nė mbrojtje tė sė drejtės reale tė zhvillimit , nė kundėrshtim ndaj servirjes politiko konjukturale. Tek ne kjo nuk mund tė ndodhė . Nė tė kundėrt do tė ēensurohet reptėsisht jo vetėm akuza (sidomos kur pėrfaqėsohet me emra konkretė), por do tė sulmohet mundsisht sė paku drejt vdekjes civile ēdo ideator e akuzator. Pra opozitar i ēėshtjeve dhe jo politikisht i kalkuluar i tillė nė alternim ēdo 4 vjet sado maskuar pro dhe kundėr qeverisė. Padyshim qė elita shqiptare ne kohėn e Nolit ka qėnė jo vetėm vertet elitare pėr nga niveli por kryesisht nga ndershmeria. Madje edhe vetė monarkia nuk pati qėllime pėr tu pėrfaqėsuar artificialisht nė nivelet mė tė larta sociale tė saj. Thėnė shkurt para ēlirimit elita nė Shqipėri nuk ishte e mercenarizuar. Jo mė kot aktualiteti i punimeve te parlamentit mbetet tragjikisht aktual pėr mė tepėr kur sot askush nuk guxon tė flasė me atė realizėm. Konica e Fishta sė ezauruari tėrė energjitė e tyre intelektuale shprehen tejet dekurajues pėr karakterin shqiptar vertet me gradė tė lartė vėshtirėsie prej vetė kushteve historike. Elita pėrfaqėsuar kryesisht nga tė mallkimit tė karakterit shqiptar sė ezauruari tėrė energjitė e tyre intelektuale pėr ēėshtjet kombėtare. Pėrgjatė periudhės sė konsolidimit tė komunizmit nė Evropė tė rinjtė progresiste nėn drejtimin e atyre komunistė udhėhoqėn rezistencėn antifashiste nacional ēlirimtare . Nuk ėshtė e vėshtirė tė kuptohet qė lufta nacional ēlirimtare ishte njėhėrėsh dhe luftė civile si vetė revolucionet proletare qė pėrveē synimit primar e demagogjisė do karakterizoheshin nga tipare tė mirrėfillta tė luftės civile, pikėrisht ashtu siē pėrfundon apo transformohet ēdo revolucion. Nė kundėrshtim tė ideologjisė komuniste e mė pas tė vendosjes sė diktaturės humbėn jetėn e u persekutuan intelektualė qė sot e meritojnė plotėsisht aureolėn e disidencės. Nė kushtet kur revolucioni proletar ishte importuar e aplikuar skematikisht deri nė rutinė nga Bashkimi Sovjetik e kontrolluar krejtėsisht prej Beogradit asgjė mė nuk mund tė ishte mė autentike pėrveē energjisė e shpirtit shqiptar .

Mendimi elitar

Nė kuadrin e fajit kolektiv ajo e autoritetit elitar nuk ėshtė e papėrfillshme pėr tu ditur nga tėrė opinioni shqiptar. Por fajsia e pseudoelitės sot nė pėrndjekje tė tij ėshtė shumė e madhe (sė paku si revanshiste) pikėrisht ndaj margaritarit intelektual shqiptar. Edhe pse moralisht defiēitar ngashėnjimi i tij mbi ēdo pushtim, ideologji apo diktat, ka qėnė historikisht ndėrgjegja e shpirti i rezistencės sė mosasimilimit tė pėrhershėm kombėtar. Siē ėshtė e mercenarizuar elita nė thelb tė debateve intelektuale publike luftohet vetė individi, ēka ėshtė shumė e dėmshme dhe zėvėndėson sot shpėrbėrjen midis shqiptarėve dikur nga Sigurimi “pėr interesa kombėtare”. Nėse nuk duhet harruar ajo ēka ndodhur, askush nuk ndalet apo do tė pengohet ti vėrė emrin qė duhet asaj qė ndodh sot. Ndaj kundrejt kėtij fakti dramatik nė ritje edhe prej vetė natyrės perfituse njerėzore nė kushtet e pseudoaureolės sė elitės mendoj qė duhet operuar shoqėrisht me mendimin elitar. Seleksionuar mendimin elitar ( pra nė kompeticion mendimi vetė e jo autorėt midis tyre) pėr interes tė pėrgjithshėm nuk e pėrjashton afirmimin e autorit por se kthen atė qėllim nė vetvehte qė nė kushtet tona prodhon fronte abuzive e fetishe pikėrisht prej “elitės”, prej shtresės prezumuar mė superiore e larg ēdo interesi jo vetėm meskin por pėrkushtuar tėrrėsisht atij kombėtar. Kritika sot ēka duhet tė sjellė vetiu mendimin elitar ėshtė katandisur jo pa qėllim nė elokuencė boshe edhe pse tendencionalisht trendy por pa dėndėsi e thellėsi mendimi. Evokimin e vlerave tė pėrgjithėshme tė tjetrit (edhe nė rastet kur s’bihet dakort me tė ēka ėshtė tipike pėr kulturėn perendimore) tek ne do tė dukej dhe anormale. Tė parit tė problemit me frymė kritike konstruktive nga tė gjitha kėndvėshtrimet e jo me qėllimin doemos tė pėrmbysjes sė tij (pėr armiqėsi ndaj autorit) pra tė evoluimit sa mė pozitivisht tė mendimit e idesė bazė nėpėrmjet debatit, do tė seleksiononte vetiu mendimin e pėrzgjedhur elitar. Kjo ėshtė kultura qė na duhet. Vetėm kėshtu elitės sė mirrėfilltė do ti jepet frymėmarrja pėr tu ringjallur. Vetėm kėshtu elita do tė jetė kolegjale ndonėse me diversitet organik brėnda vetes, si gurėt e pėrzgjedhur tė njė gjerdani tė vyer, qė nuk pėrjashtojnė por marrin dritė nga njėri tjetri duke ruajtur formėn e shkėlqimin vetiak. Pikėrisht kėtė gjerdan modestisht pa e vlerėsuar e ka njėra nga gratė mė tė bukura tė mesdheut por mė tė vuajturat e Europės qė quhet Shqipėri. Liliana Hoxha .

Liliana Hoxha