Publicistikė  >>   Totalitarizmi korruptiv

Liliana Hoxha

Nendor 2008

Totalitarizmi korruptiv

Interviste e Liliana Hoxhes dhene gazetes NDRYSHE

Pyetje: U bene 5vjet qė sipas jush pluRamizmi ėshtė rrezik totalitarizmi korruptiv. Cili ėshtė opinioni juaj pėr grevėn e urisė tė deputetėve.

Berisha tashmė meriton ta quajmė me plot gojėn kryeministri i katastrofave prej metodave totalitariste tė korrupsionit, qė nga 90,97 e sot, ndonėse farėhedhėsi i korrupsionit mbetet Nano. Goditja e Kushtetutės prej Berisha-Rama nė favor tė kryeministrit e nė disfavor tė Presidentit, ishte gjithēka qė vėrteton themelet e njė sistemi totalitarist. Pėr tė evituar kėtė rrezik populli shqiptar s’ka qenė dakort as me  Republikėn Presidenciale, ndėrsa me makinacione e sipėr kėta tė dy na dhunojnė me faktimin me ligj tė Republikės Kryeministrore. Tė gjitha fatkeqėsitė qė ndodhin gjithmonė e mė shumė janė produkt i dy kryeministrave tė atij nė pushtet e atij nė hije. Me kohė insistimi i LSI tani edhe i PS-91 pėr pavarėsi e transparencė nė sistemin zgjedhor janė absorbuar nga muri i pushtetit si tė pa qėna, ndaj precipituan nė sakrificėn sublime tė rezistencės paqėsore. Jo vetėm me filozofinė por edhe thjesht me termin “greva e urisė” siē kėrkohet tė banalizohet nga shėrbimi mediatik i pushtetit, kurrėsesi nuk mund tė tallesh. Nė njė sistem demokratik tė vėsh pėrballė pushtetit vetė jetėn, ėshtė treguesi mė thelbėsor i mungesės sė lirisė , tė tė drejtave tė individit pra i mungesės sė vetė demokracisė. Sot politikanė e deputetė dėshpėrimisht por vendosmėrisht janė ngujuar nė grevė urie. Rast i paprecedent ky pėr demokracitė (pėrveē Arbėnorit) qė ndodh vetėm tek ne. Vetvetiu ėshtė kundėr argument bazė ndaj  psikanalizės sė sotme politike Berisha-Rama. Sipas tyre: Tranzicioni ėshtė mė i ashpėr e i tejzgjatur prej diktaturės mė barbare nė Europė Ndėrsa Meta, Ndoka, Koēi etj ndėrmarin qoftė edhe filozofikisht pėrveēse realisht sakrificėn mė sublime, se demokracia tek ne ėshtė mė barbaria, mė e korruptuara dhe mė autokratikja nė botė. Ndaj ndonėse nėn trishtim i pėrshėndes e i duartrokas. Janė kėta Obamat pėr popullin shqiptar.

Pyetje: Si do tė ishte vizioni juaj pėr pluralizmin demokratik

Po tė kisha patur qartėsinė e sotme, do tė kundėrshtoja drejtpėrsėdrejti E.Hoxhėn me gjithė pengesat nga N.Hoxha. Atehere do tė dija pėrgjegjėsitė e tij personale. Ndėrsa nė sytė e mi e me vepra nė vitet 80 e kėtej ai evoluonte drejt pendesės e hapjes sė Shqipėrisė. Ishte koha kur edhe pse mua vetė mė kishin izoluar sė paku mendėrisht, kundėrshtoja N.Hoxhėn:  pse nuk zbatohen porositė e E.Hoxhės e nė tė kundėrt pse gėnjehej ai. Besoj kėto pozicione kanė pėrcaktuar ēudinė e hapjes sė dosjes sime pėr tu pėrndjekur nga Sigurimi i Shtetit (nga njė segment i caktuar)

Pas vdekjes se E.Hoxhės priteshin reforma rėnjėsore tė hapjes drejt pėrėndimit nėpėrmjet Gjermanisė, iniciuar nga ai vetė e besuar tek gjoja liberali Ramiz Alia. Ndėrkaq u thellua nė pabarazi galopante hendeku midis popullit e nomeklaturės. Thellimi i varfėrisė justifikohej me shoė kontradiktat midis partisė dhe pushtetit. Por nė lidhje me lirinė e shqiptarėve ndodhi e kundėrta. Shqiptarėt u dhunuan tė bunkerizohen barbarisht edhe mė nė mentalitet prej terrorit me tė pabesė. Nė vrasjet pas shpine nė kufi pas dhurimit tė lirisė, apo me hapjen e dyerve tė ambasadave me urdhėr tė Ramiz Alisė e Nexhmije Hoxhės (me cinizmin:  tė mos shqyen gratė nėpėr kangjella), qė tė konsideroheshin pastaj tradhėtarė tė atdheut. Gjithēka nė emer tė “besnikėrise” ndaj E.Hoxhės. Nė pragrėnien e sistemit u justifikua po nė emer tė tij mbledhja sekrete e Byrose pėr trashėgiminė e pushtetit nen mashtrimin mbarėkombėtar tė Alisė: komunizmin do ta shajmė vetė, por do tė trashėgojmė pushtetin. Po tė jetė nevoja me zjarr hekur e gjak. Gjithėkush do tė na vijė nga mbrapa, edhe tė persekutuarit politikė (gusht 89). Mbledhja e konsultimit me intelektualėt pėr vendosjen e pluralizmit ishte alibi. Do tė ishte dashur dhe realisht ėshtė pėrzgjedhur Kadareja pėr president tė parė pluralist.  Jo vetėm pėr precedentin Havel, por siē e kam mbėshtetur besoj edhe sot qė ishte pikėrisht kjo qė i duhej momentit pasur parasysh tėrėsinė e elitės. Ka tė ngjarė qė N.Hoxha ka insistuar pėr Alinė. Sepse nė 89 bėri bujė qė nėnkryetari Kadare kundėrshton publikisht kryetaren e Frontit Demokratik N.Hoxhėn. Kjo s’ėshtė  thjesht njė hipotezė qė do tė justifikonte sadopak reaksionin mizor tė Kadaresė. Kėsisoj mbeti luftėnxitės ndaj kombit shqiptar sė paku deri nė 97, kur e deklaroi “kob tė zi” marjen e pushtetit nga socialistėt. I mėrguar, pėr kėtė edhe i kritikuar, Kadare i lodhur sot pretendon se ėshtė vetėm shkrimtar. Pa asnjė grimė kritike mė shumė nga ēka pėsuar me tė drejtė edhe nga ana ime, do tė thoshja qė nuk ėshtė kaq e thjeshtė kjo tėrheqje nė privatsinė e tij, tek  mbetet potencial e vlerė e madhe kombėtare dhe populli shqiptar lėngon pėr guidė shpirtėrore. Kadare nuk i ka aspak shanset e humbura veē tė dojė tė na pėrkushtohet. Kėtė thirrje si qytetare shqiptare ja kam bėrė me kohė atij, Agollit e tė tjerėve, madje dhe Godos i cili sot nuk e meriton sė qėni thellėsisht i korruptuar. Po tė mos kish qenė diktati agjenturor dhe skema e ish pushtetit monist tė metamorfozuar nė ate pluralist, po tė mos ishte zgjedhur pėr turp dhe me shumė rezistencė nga parlamenti  R.Alia si president i parė pluralist, pluripartitizmi si nevojė popullore e si alternativė e pastėr, pėr 18 vjet do tė kishte evoluar duke gjetur shtratin e duhur,. Kusht garant do tė kish qenė pamundėsia e as edhe njė pėrfaqėsimi partie nga ish pushtetarėt e ish komunistė. Kėta duhet ta gjenin vendin e tyre nė demokraci si specialistė e profesionistė por kurėsesi nė drejtim politik e pushtetar. Sipas pėrfytyrimit tim duhej tė depolitizoheshim ideologjikisht kolektivisht, pėr tė qenė tė bashkuar sė paku nė ndjenjėn kombėtare. Hapat e para por detyrimisht esenciale tė shteti tė sė drejtės filluar me  sistemin e drejtėsisė duhej tė ishin sė paku : hapja e dosjeve, ē’dėmtimi i tė persekutuarve politikė, kthimi i pronave ish pronarėve autentikė, trajtimi ndėrkombėtar i ēėshtjes ēame kundrejt plagės permanente Kosovės. Kjo nė klimėn e kritikautokritikės, e keqardhjes si pėr viktimizimin ashtu edhe pėr fajin e pėrgjithshėm nė rafsh politik e  popullor, kundrejt pėrpjestimit tė fajit qė nga byroja politike, ish nomeklatura filluar nga E.Hoxha.  Kėshtu do tė ishte evituar revanshi e lėngata prej papėrmbajtjes instiktive e tė nxitur politike, pėr pasojė shkatėrimin e pasurisė sė trashėguar nga monizmi. Duket utopi teksa s’mund tė ndodhte ndryshe se programi antishqiptar ramizist ishte pėr ta shpėrbėrė Shqipėrinė atje ku jemi sot : plaēkitja e shkatrimi me mashtrim, vendosur si kod moral.

Pyetje: Sipas jush ēmund tė bėhet nė forcim tė demokracisė ?

Shumė, filluar nga kontrolli i politikės si profesioni mė abuziv nė vetvehte . PD-sė si maxhorancė nė pushtet i monitorohen nga poshtė e nga ndėrkombėtarėt tendencat totalitariste nė mbulim tė korrupsionit kryesisht prej Berishės e Topallit. Zgjedhjet janė pranė e PD s’mund  tė fitojė sė paku drejtėsisht. Ndaj ja vlen tė ndalemi tek opozita sot, nesėr maxhorancė e mundėshme. E majta premton pėr vetė konfiguracionin e saj gjithnjė nė lėvizje kundėr totalitarizmit tė ri qė synon mposhtjen e pėrgjithėshme  morale nėpėrmjet diktatit tė korrupsionit e tė degjenerimit. Tėrėsia e tė majtės sė bashkuar organikisht apo nė reforma konkrete i ka gjitha mundėsitė tė lokalizojė rrezikun e ri me ambicje  fondamentalisti tė Ramės me zgjidhje kolegjale. Sepse kompromisi e bisnesi i ndyrė Berisha-Rama pėr fuqizim legal tė kryeministrit ishte nė interes tė Berishės sot e tė Ramės nesėr. Ndaj kėtij handikapi fatal me rrezikshmėri tė lartė ndaj demokracisė antidoti s’mund tė jetė tjeter veēse rezistencė sociale e mbėshtetje e medias progresiste pėr  levizjet politike nė mbrojtje tė demokracisė. Solidariteti deri nė lėvizje unanime popullore ėshtė fatal pėr ēdo pushtet. Nė vėnd tė patetizmit tė Fevziut me pyetjen retorike jo profesionale:  se kush ėshtė pro apo kundėr diktaturės komuniste (???!!!), pėr ēdo ēėshtje qė e preokupon opinionin publik mund e duhet tė kėrkohet nga media, pėrveēse edhe nga vete politika zgjidhja plebishitare popullore. Prania nė NATO, synimi nė BE, edhe ne kushtet e krizės globale financiare qė, me kohė do tė mundėsojė internacionalizimin e zgjidhjes sė sistemit tė pėrshtatshėm financiar, ēojnė nė reduktim tė specifikave tė zhvillimit tė brėndėshėm nėpėrmjet drejtimit global. Vetiu politika do jetė mė e lexushme dhe e kontrollushme nga poshtė. Ndėrkaq presioni nga poshtė pėr njė politikė sa mė transparente bėhet nėpėrmjet opinionit publik mė selektiv nėpėrmjet kėshillimit me elitėn. Elita s’mund e as duhet tė qarkullojė artificialisht, pra tė skenarizojmė njė tjeter falsitet, siē pretendohet nga disa tė ashtuquajtur elitarė. Elita veēse evoluon e prekshme si pjesė e tė shkuarės e tė sotmes dhe e tė ardhmes. Duhet veē tė organizohet nė pėrballje me detyrimin ndaj kombit pėr t’ju dėgjuar zėri. Detyrim ky pėr cilindo intelektual filluar nga Presidenti i Republikės, qė tė marė pėrsipėr jo vetėm imazhin e misionarit fisnik por tė dėshmojė sakrifica tė drejtėpėrdrejta pėr popullin e demokracinė shqipėtare. Ėshtė pėr tu pėrshėndetur fakti se zgjimi kombėtar pėr sakrifica tashmė ėshtė nė hapat e para.

Pyetje: Si mund te institucionalizohen gjithēka qė ėshtė zbardhur nė pėrballjen tuaj publike.

Me vėrtetimin e ēdo akuze. Gjithcka tashmė ėshtė e vėrtetuar. Tė gjithė shqiptarėt janė krejtėsisht tė qartė pėr sa ka ndodhur. Duhet veē durim e konservim tė dijenive pėr tė mos haruar. Qė secili nė paqe, kėshtu edhe  midis nesh, por me vėmėndje qė i zgjedhuri ynė i ardhshėm tė jetė sė pari pėrfaqėsues i moralit e i vlerave tona kombėtare.